گذری بر تولید شیر خام قسمت دوم

در جدول ذیل میزان تولید شیر خام در دنیا از سال 2000 تا 2009 نشان داده شده است.

جدول 8 : تولید شیر خام به تفکیک قاره ها، 09-2000 (واحد: میلیون تن)

نام منطقه	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009
آفریقا	27.7	29.2	30.7	32.9	31.9	33	33.5	33.5	37.9	38.7
آمریکا	143.4	143.8	148.8	148.6	150.8	156.7	162.3	163.6	170.1	171.4
آسیا	169.4	176.7	182.1	192.3	205	217.5	228.9	239.9	247.7	253.2
اقیانوسیه	23.1	23.7	25.1	24.7	25.2	24.8	25.3	25.3	24.5	24.9
اروپا	215.3	216.3	217.8	217.1	214.6	215.2	215.1	214.3	215.9	213.9
سراسر جهان	578.9	589.6	604.6	615.6	629.3	647.7	666.1	680.7	696.1	702.1

ماخذ: F.A.O

رشد تولید شیر خام در سال 2009 نسبت به سال قبل از آن (0.9 درصد بوده) که بیشترین آن به میزان 2.2 درصد به قاره آسیا تعلق داشته است در این مدت قاره اروپا 0.9 درصد کاهش تولید داشته است.

در جدول ذیل میزان شیر خام تولیدی بر حسب نوع دام و درصد رشد آن (بر اساس آمار و ارقام FAO ) در طی دهه 2000 تا 2009 آورده شده است. در سال 2009 تولید شیر خام با بیست و شش میلیون تن افزایش، به 702.1 تن رسید.

جدول 9 : تولید شیر خام به تفکیک نوع دام، 09-2000 (واحد: میلیون تن)

سال/ دام	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009
انواع گاو	490.2	497.7	510.6	518.2	528	543.8	559.8	571.2	580.4	583.4
گاومیش	66.5	69.3	70.9	73.5	76.9	78.8	80.6	83.6	89.4	92.1
بز	12.7	12.9	13.4	13.9	14.1	14.6	14.7	14.9	15.4	15.5
گوسفند	8.1	8.2	8.3	8.5	8.7	9	9.3	9.1	9.1	9.2
دیگر دامها	1.5	1.5	1.5	1.6	1.6	1.6	1.6	1.8	1.8	1.8
جمع کل	578.9	589.6	604.6	615.6	629.3	647.7	666.1	680.7	696.1	702.1
درصد رشد	2.3	1.8	2.6	1.8	2.2	2.9	2.8	2.2	2.3	0.8

ماخذ: F.A.O

بر اساس آمار F.A.O در سال 2009 کشورهای هندوستان با تولید 112.1 میلیون تن (16 درصد)، آمریکا 86 میلیون تن (12.2 درصد) و چین با 40 میلیون تن (5.7 درصد) از کل تولید، به ترتیب مقام های اول تا سوم تولید جهان را به خود اختصاص داده اند. کشور ایران با تولید 7.6 میلیون تن (1.1 درصد از کل تولید شیر جهان) در ردیف بیست و یکم قرار دارد. بر اساس آمار معاونت امور دام تولید شیر خام کشور در سال 1389 بالغ بر 10.2 میلیون تن بوده است.

جدول 10 : تولید جهانی شیر خام به تفکیک کشورها، 2009 (واحد: میلیون تن)

ردیف	نام کشورها	تولید شیر	درصد از کل	ردیف	نام کشورها	تولید شیر	درصد از کل
1	هند	112.1	16	12	ترکیه	12.5	1.8
2	آمریکا	86	12.2	13	لهستان	12.5	1.8
3	چین	40	5.7	14	اکراین	11.6	1.7
4	پاکستان	34.4	4.9	15	هلند	11.5	1.6
5	روسیه	32.6	4.6	16	مکزیک	10.7	1.5
6	برزیل	29.3	4.2	17	آرژانتین	10.4	1.5
7	آلمان	28	4	18	استرالیا	9.4	1.3
8	فرانسه	24.2	3.4	19	کانادا	8.2	1.2
9	نیوزیلند	15.4	2.2	20	ژاپن	7.9	1.1
10	بریتانیا	13.2	1.9	21	ایران	7.9	1.1
11	ایتالیا	13.1	1.9	22	کلمبیا	7.5	1.1

ماخذ:F.A.O

بر اساس آخرین آمار منتشره فائو (خرداد 1391)، میزان و ارزش شیر خام تولیدی با توجه به نوع دام و کشورهای اصلی تولیدکننده در نمودارهای زیر نشان داده شده است:

نمودار 3 : میزان و ارزش شیر خام تولیدی گاو، 2010

نمودار 4 : میزان و ارزش شیر خام تولیدی گوسفند، 2010

نمودار 5 : میزان و ارزش شیر خام تولیدی بز، 2010

همانگونه که نمودارهای فوق نشان میدهند:

• در تولید شیر گاو، آمریکا با تولید بیش از 87 میلیون تن، در مقام اول و هند با تولید بیش از 50 میلیون تن در مقام دوم قرار دارد، لازم به ذکر است ترکیه با تولید بیش از 12 میلیون تن شیر گاو مقام دهم را در تولید شیر گاو در جهان دارد.
• ایران در سال 2010 در تولید شیر گوسفند و شیر بز مقام هشتم را در جهان داشته است.

2-2- شیر مایع

براساس آمار ارائه شده وزارت جهاد در سال 1389 تولید انواع شیر مایع در کشور حدود 6.9 میلیون تن بوده که بیشترین رشد(29.8 درصد) را دارا بوده و تولید سرانه شیر خام در این سال با 28 درصد رشد، 92.3 کیلوگرم بوده است. در تولید انواع شیر مایع استانهای تهران با 809.7 هزار تن، خراسان رضوی با 738.4 هزار تن و اصفهان با 717.5 هزار تن بیشترین و منطقه جیرفت و کهنوج با 3 هزار تن کمترین تولید را به خود اختصاص داده اند.

بر اساس آمار IDF در سال 2010 میزان تولید انواع شیر مایع در اکثر کشورها افزایش داشته که بیشترین رشد آن به میزان 4.6 درصد به چین تعلق داشته است. این رقم در 27 کشور اتحادیه اروپا 0.2 درصد و در آمریکا 0.6 درصد اعلام شده است. سازمان بهداشت جهانی مصرف سرانه سالانه 200 لیتر شیر و فرآوردههای آن را موجب افزایش رشد و سلامت جسم، افزایش هوش و قدرت فراگیری و افزایش توان کار و دیر از کار افتادگی و طول عمر می داند. مصرف شیر در بین کشورهای مختلف، ناموزون است.

نمودار 6 : مصرف جهانی شیر، 2010 (واحد: هزار تن)

3-2- شیر خشک

تولید اسمی شیر خشک در سال 1389، 80.8 هزار تن بوده است که نسبت به سال قبل حدود 0.6 درصد رشد داشته و استان های خراسان رضوی با 29.5 هزار تن، اصفهان با 17 هزار تن و مرکزی با 6.9 هزار تن به ترتیب بیشترین سهم از تولید شیر خشک را به خود اختصاص داده اند.

حجم صادرات و واردات شیر خشک کامل و نیمه چرب در سال 2009 در جهان با رشد 4.9 درصدی نسبت به سال قبل 2135 هزار تن بوده، کشورهای نیوزیلند و اتحادیه اروپا به ترتیب با 811 و 463 هزار تن عمدهترین صادرکننده و کشورهای چین و ونزوئلا به ترتیب با 193 و 169 هزار تن عمدهترین واردکننده این محصول به شمار می روند. در خصوص شیر خشک بدون چربی حجم کل صادرات در این سال 1329 هزار تن و کشورهای نیوزیلند و آمریکا به ترتیب با 408 و 249 عمدهترین صادرکننده و کشورهای مکزیک و فیلیپین با 165 و 112 هزار تن عمدهترین واردکننده این محصول محسوب میشوند.

در دسته بندی شیر خشک در دو گروه پودر شیر با چربی بیش از 1.5 درصد و شیر خشک با چربی کمتر از 1.5 درصد در ادامه به بررسی روند واردات و صادرات جهانی این دو گروه در سال 2011 پرداخته میشود.

در سال 2011 بیش از 2.2 میلیون تن پودر شیر با چربی کمتر از 1.5 درصد به ارزش حدود 7.5 میلیارد دلار صادر شده است، نیمی از این صادرات توسط کشورهای آمریکا، نیوزلند و آلمان صورت گرفته است. در جدول زیر آمار صادرات و سهم کشورهای اصلی آورده شده است. ایران با 278 تن صادرات به ارزش حدود 394 هزار دلار در رتبه 72 قرار دارد.

جدول 11 : صادرات پودر شیر با چربی کمتر از 1.5 درصد در سال 2011 و کشورهای اصلی

رتبه	کشورها	ارزش صادرات (هزار دلار)	سهم از ارزش صادرات	مقدار صادرات (تن)	سهم از میزان صادرات	ارزش هر تن به هزار دلار
	جهان	7538575	100%	2245300	100%	3
1	آمریکا	1451942	19%	436233	19%	3
2	نیوزیلند	1273562	17%	367838	16%	3
3	آلمان	947545	13%	295235	13%	3
4	فرانسه	687888	9%	205234	9%	3
5	بلژیک	549430	7%	161804	7%	3
6	استرالیا	436758	6%	128482	6%	3
7	هلند	421645	6%	123173	5%	3
8	لهستان	277625	4%	84165	4%	3
9	بلاروس	214779	3%	55181	2%	4
10	ایرلند	206782	3%	60880	3%	3
11	اروگوئه	93039	1%	24425	1%	4
12	انگلیس	78428	1%	23698	1%	3
13	دانمارک	74530	1%	21268	1%	4
14	سوئد	71142	1%	20974	1%	3
15	اکرایرن	68938	1%	22274	1%	3
16	آرژانتین	68659	1%	18556	1%	4
17	لیتونی	54617	1%	17147	1%	3
18	سنگاپور	52426	1%	16999	1%	3
19	جمهوری چک	51025	1%	14990	1%	3
20	سوئیس	50793	1%	14403	1%	4
	سایر کشورها	407022	5%	132341	6%

در خصوص واردات پودر شیر در نمودار زیر واردکنندگان اصلی و میزان واردات آن ها در سال 2011 آورده شده است. 45 درصد واردات جهانی توسط 8 کشور مکزیک، الجزایر، چین، اندونزی، هلند، فیلیپین، مالزی و بلژیک انجام میشود.

نمودار 7 : مقدار واردات پودر شیر با چربی کمتر از 1.5درصد در سال 2011 (هزار تن)

همچنین در سال 2011 بیش از 2.3 میلیون تن پودر شیر با چربی بیش از 1.5 درصد به ارزش حدود 9.5 میلیارد دلار صادر شده است، 44از این صادرات توسط نیوزلند صورت گرفته است. در جدول زیر آمار صادرات و سهم کشورهای اصلی آورده شده است. ایران با 585 تن صادرات به ارزش حدود 2.4 میلیون دلار در رتبه 50 قرار دارد.

جدول 12 : صادرات پودر شیر با چربی بیش از 1.5 درصد در سال 2011 و کشورهای اصلی

رتبه	کشورها	ارزش صادرات (هزار دلار)	سهم از ارزش صادرات	مقدار صادرات (تن)	سهم از مقدار صادرات	ارزش هر تن به هزار دلار
	جهان	9554370	100%	2392332	100%	4
1	نیوزیلند	4222467	44%	1131626	47%	4
2	آرژانتین	843459	9%	202019	8%	4
3	هلند	755281	8%	148147	6%	5
4	دانمارک	421077	4%	97945	4%	4
5	استرالیا	388571	4%	102489	4%	4
6	بلژیک	365350	4%	95611	4%	4
7	فرانسه	282499	3%	64069	3%	4
8	ایرلند	266641	3%	66791	3%	4
9	آلمان	241850	3%	59948	3%	4
10	عمان	230011	2%	58943	2%	4
11	اروگوئه	227390	2%	54489	2%	4
12	سنگاپور	152364	2%	42812	2%	4
13	انگلیس	151968	2%	34602	1%	4
14	بلاروس	118119	1%	26475	1%	4
15	سوئد	106442	1%	26385	1%	4
16	چین و هنک کنگ	74491	1%	4317	0%	17
17	لهستان	57746	1%	15067	1%	4
18	شیلی	53603	1%	14018	1%	4
19	جمهوری چک	51185	1%	12100	1%	4
20	مالزی	48847	1%	7752	0%	6
21	امارات	42391	0.4%	8864	0%	5
22	آمریکا	40539	0.4%	13636	1%	3
23	سایر کشورها	412079	4%	104227	4%

در خصوص واردات پودر شیر در نمودار زیر واردکنندگان اصلی و میزان واردات آن ها در سال 2011 آورده شده است.

نمودار 8 : مقدار واردات پودر شیر با چربی بیش از 1.5 درصد در سال 2011 (هزار تن)